Zdecydowana większość pojazdów o DMC powyżej 3,5 tony musi posiadać tachograf. Wymiana urządzeń na zgodne z aktualnymi przepisami należy do obowiązków przewoźników drogowych. Już niebawem tachografy staną się wymagane także w samochodach dostawczych. Niedopełnienie obowiązków związanych z montażem i obsługą tych urządzeń może mieć poważne konsekwencje dla właścicieli firm transportowych.
Po co jest tachograf?
Krótki opis tachografu może brzmieć następująco: jest to urządzenie stosowane w transporcie drogowym, służące do rejestrowania czasu pracy kierowcy oraz wykonywanych przez niego czynności, takich jak prowadzenie pojazdu, odpoczynek czy dyspozycyjność. Tachograf zapisuje również prędkość pojazdu oraz przebyty dystans.
Zdecydowaną większość urządzeń rejestrujących czas pracy kierowców stanowią obecnie tachografy cyfrowe. Tego typu urządzenia zapisują także dane identyfikujące kierowcę, informacje o zdarzeniach i usterkach, a ponadto dane związane z kontrolami drogowymi, kalibracją oraz naprawami tachografu.
Rodzaje tachografów
Obecnie każdy nowy pojazd ciężarowy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony musi być wyposażony w inteligenty tachograf cyfrowy 2 generacji (G2V2). Urządzenia tego typu automatycznie rejestrują moment przekraczania granic, oferują możliwość zapisywania lokalizacji miejsca załadunku i rozładunku, a także korzystają z zaawansowanego systemu nawigacji satelitarnej GNSS. Ponadto inteligentny tachograf cyfrowy G2V2 wyposażony jest w technologię DSRC, która umożliwia zdalną kontrolę danych z urządzenia przez uprawnione służby.
Przed 2023 rokiem ciężarówki wyposażane były w inteligentne tachografy pierwszej generacji, czyli cyfrowe urządzenia pozbawione zaawansowanego systemu lokalizacyjnego. Co więcej, kierowcy korzystający z tych urządzeń musieli ręcznie oznaczać przekraczanie granic, ponieważ funkcji tej nie oferował starszej generacji tachograf. Do kiedy wymiana? Termin dopuszczalnego użytkowania tych tachografów w międzynarodowym transporcie drogowym upłynął 18 sierpnia 2025 roku. Jeszcze wcześniej, a dokładnie 31 grudnia 2024 roku upłynął termin wymiany starszych urządzeń (zarówno cyfrowych, jak i analogowych) na inteligentne tachografy cyfrowe 2. generacji dla pojazdów realizujących przewozy pomiędzy krajami Unii Europejskiej.
Ciężarówki wykorzystywane jedynie w krajowym transporcie mogą nadal korzystać z urządzeń starszej generacji, takich jak np. tachograf na tarczki. Urządzenia tego typu rejestrują tylko przejechaną odległość, prędkość, pomiar czasu i czynności kierowcy. Warto jednak zauważyć, że po drogach porusza się coraz mniej pojazdów wyposażonych w rozwiązania analogowe, ponieważ wszystkie nowe ciężarówki od 1 maja 2006 roku musiały już posiadać tachograf cyfrowy. Ponadto, w przypadku awarii urządzenia na tarczki pojazd należało wyposażyć w urządzenie cyfrowe.
Obsługa tachografu cyfrowego
Zgodnie z prawem każda ciężarówka powinna być wyposażona w tachograf. Obsługa urządzenia nie jest zbyt trudna, jednak warto pamiętać o kilku istotnych rzeczach. Każdy kierowca pojazdów o DMC powyżej 3,5 tony musi posiadać kartę kierowcy. Jest to urzędowy dokument przypominający z wyglądu dowód osobisty. Kartę kierowcy należy włożyć chipem do góry do slotu zlokalizowanego w przednim panelu tachografu cyfrowego. Obsługę urządzenia warto poprzedzić sprawdzeniem, czy we wbudowanej drukarce znajduje się papier. Jego zapewnienie należy do obowiązków przewoźnika, ponieważ w trakcie kontroli drogowej służby mają prawo zażądać wydruku danych z urządzenia.
Przedni panel tachografu wyposażony jest wyświetlacz i klawisze składające się ze strzałek i przycisku OK. To za ich pomocą kierowca może m.in. wybierać tryb pracy, wydrukować dane z urządzenia, czy zatwierdzać swoje wpisy. Na ekranie wyświetlane są dane, takie jak aktualna godzina, prędkość i przebieg pojazdu, które rejestrowane są przez tachograf. Oznaczenia w lewym dolnym rogu wskazują czynność wykonywaną przez kierowcę:
- ikona łóżka – odpoczynek,
- ikona młotków – inna praca, np. przygotowanie pojazdu do jazdy,
- okrągły symbol z kropką w środku – prowadzenie pojazdu,
- kwadrat z jedną przekątną – dyspozycyjność.
Opis tachografu cyfrowego należy uzupełnić o informację, że urządzenia tego typu wyposażone są w dwa sloty na karty kierowców. Rozwiązanie to umożliwia rejestrowanie czasu pracy i pozostałych aktywności kierowców pracujących w podwójnej obsadzie. Po zakończeniu zmiany kierujący dotychczas pojazdem musi przełożyć swoją kartę do slotu nr 2. Należy pamiętać, że przez cały czas pracy podwójnej obsady karty należące od obu kierowców powinny znajdować się w tachografie.
Jak sczytać tachograf? Czynności tej zazwyczaj nie wykonują kierowcy, lecz osoby odpowiedzialne za rozliczenia ich czasu pracy. Według przepisów dane z urządzeń rejestrujących muszą być pobierane co najmniej raz na 90 dni. Obecnie coraz częściej dane z tachografów odczytywane są na bieżąco za pośrednictwem systemów telematycznych. Warto pamiętać, że minimalny okres przechowywania danych wynosi 12 miesięcy.
Kto musi mieć tachograf?
Zgodnie z rozporządzeniami (WE) nr 561/2006 oraz 165/2014 tachografy należy montować we wszystkich pojazdach i zespołach pojazdów o DMC powyżej 3,5 tony stosowanych w zarobkowym transporcie drogowym i w pojazdach umożliwiających przewóz ponad 9 osób (razem z kierowcą). W ostatniej z wymienionych grup pojazdów występują pewne wyjątki, np. w przypadku autobusów kursujących na regularnych trasach o długości do 50 km.
Czy bus do 3,5 tony musi mieć tachograf?
Tachografy w busach dotychczas nie były obowiązkowe. Jednak już niebawem to się zmieni. W związku z wprowadzeniem w życiu kolejnych przepisów wynikających z Pakietu Mobilności już od 1 lipca 2026 roku każdy pojazd ciężarowy o DMC od 2,5 do 3,5 tony pracujący w międzynarodowym transporcie drogowym będzie musiał mieć tachograf. Co to oznacza dla właścicieli firm transportowych? Na pewno dodatkowe wydatki, ponieważ wszystkie busy realizujące przewozy po terenie Unii Europejskiej będą musiały zostać wyposażone w inteligentne tachografy drugiej generacji. Warto zauważyć, że obowiązek ten nie będzie dotyczył pojazdów o DMC od 2,5 do 3,5 tony wykorzystywanych w krajowym transporcie drogowym.
Przeczytaj też:
Kto sprawdza tachografy?
Na podstawie danych zapisanych w tachografie i na karcie kierowcy służby takie jak Inspekcja Transportu Drogowego, Policja, Służba Celna czy Państwowa Inspekcja Pracy mogą kontrolować przestrzeganie m.in. przepisów dotyczących czasu pracy kierowców i ograniczeń prędkości. Warto pamiętać, że od 31 grudnia 2024 roku sprawdzany okres w przypadku kontroli drogowej został wydłużony z 28 do 56 dni.
Tachografy muszą być regularnie kalibrowane. Proces ten polega na dostosowaniu urządzenia do norm i standardów pomiarowych. Legalizacja nowego tachografu jest ważna przez okres 24 miesięcy. Po jego upłynięciu konieczna jest ponowna kalibracja tachografu w warsztacie posiadającym certyfikację Głównego Urzędu Miar. W przypadku wykrycia braku legalizacji tachografu przewoźnikowi grożą kary finansowe sięgające 2 tysięcy złotych.
Ile godzin pracy na tachografie?
Kierowcy prowadzący pojazdy wyposażone w tachografy muszą przestrzegać przepisów dotyczących czasu pracy. Limity godzin wykonywania obowiązków służbowych są takie same jak w ogólnym wymiarze czasu pracy, czyli 8 godzin dziennie i przeciętnie 40 godzin tygodniowo w okresie nieprzekraczającym 4 miesięcy. Możliwe jest dobowe wydłużenie wymiaru czasu pracy do 12 godzin, jednak tygodniowy czas aktywności służbowej kierowcy nie może przeciętnie przekraczać 48 godzin.
Przeczytaj też:
Ile jest mandatu za brak tachografu?
Przewoźnik, który realizuje zlecenia transportowe bez tachografu, naraża się na dotkliwe kary finansowe. Dla przykładu, w Polsce w razie wykrycia braku zgodnego z przepisami urządzenia wysokość kar może sięgać nawet 12 tysięcy złotych. Z tej kwoty 10 tysięcy to mandat nakładany na przewoźnika, a 2 tysiące to kwota kary nakładanej na osobę zarządzającą transportem. Ponadto zatrzymany zostanie dowód rejestracyjny pojazdu na 7 dni. W tym czasie przewoźnik zobowiązany jest do zamontowania zgodnego z przepisami tachografu. Naruszenie przepisów dotyczących wyposażenia ciężarówki w urządzenie do rejestracji czasu pracy kierowcy może stanowić podstawę do wszczęcia postępowania sprawdzającego dobrą reputację przewoźnika.
Wysokie kary finansowe za brak tachografu spełniającego przepisy grożą przewoźnikom w wielu krajach Unii Europejskiej. Np. we Włoszech wysokość mandatu może sięgać nawet 3464 euro. Ponadto przewoźnik zobowiązany jest do montażu zgodnego z przepisami urządzenia w ciągu 10 dni. Z kolei we Francji karą za tachograf niezgodny z wymogami jest nie tylko grzywna sięgająca nawet 30 tysięcy euro, lecz także kara pozbawienia wolności do 1 roku oraz możliwość natychmiastowego zajęcia pojazdu.
Kto może jeździć bez tachografu?
Nie wszystkie pojazdy o DMC powyżej 3,5 tony muszą być wyposażone w urządzenia rejestrujące czas pracy kierowcy. Jaki pojazd jest zwolniony z tachografu? Należą do nich m.in. środki transportu wykorzystywane:
- przez policję, straż pożarną i siły zbrojne do działań służbowych,
- do przewozów niezarobkowych w promieniu 100 km od siedziby przedsiębiorstwa, np. pojazd należący do hurtowni budowlanej, który dostarcza materiały do klientów.
- do celów specjalistycznych, takich jak śmieciarki, betoniarki, czy sprzęt do zimowego utrzymania dróg.
Giełda transportowa Trans.eu zapewnia dostęp do tysięcy frachtów każdego dnia. Zamów dostęp już dziś!